Αυτό το ηλεκτρονικό άρθρο δημοσιεύτηκε από το αφοα στις 03/03/26.

Ποιος φταίει για το κόστος της ενέργειας;

Η έκθεση του Γενικού Ελεγκτή για την ΑΗΚ

✍️ Μυρτώ Σκουρουπάθη

Δημοσιεύθηκε στις 26 Φεβρουαρίου η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ).

Ένα από τα σημαντικότερα ευρύματα της έρευνας είναι ότι το κόστος καυσίμων και δικαιωμάτων εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων αποτελούν περίπου το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ.

Το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο ήταν το 2ο υψηλότερο σε όλη την Ευρώπη κατά το 2ο εξάμηνο του 2024. Οι διακυμάνσεις στο κόστος ενέργειας στην Κύπρο είναι, επίσης, από τις ψηλότερες, αφού εξαρτόμαστε σχεδόν εξολοκλήρου από εισαγωγές καυσίμων. Το 1ο εξάμηνο του 2025, μόνο το ΦΠΑ που πληρώσαμε πάνω στην τιμή του ρεύματος είχε το ίδιο κόστος με αυτό της παραγωγής ενέργειας από φωτοβολταϊκά. Άρα το κόστος παραγωγής ενέργειας από φωτοβολταϊκά είναι το 15% αυτού που πληρώνουμε ως καταναλωτές στην Κύπρο.

Τα διάφορα δημοσιεύματα στον Τύπο έτρεξαν να ρίξουν το φταίξιμο για το ακριβό κόστος ενέργειας είτε στην ΑΗΚ και στο γεγονός ότι δεν επένδυσε αρκετά σε φωτοβολταϊκά συστήματα (τα οποία θα οδηγούσαν σε σημαντική μείωση των λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ), είτε στη ΡΑΕΚ (τον οργανισμό που ρυθμίζει την αγορά ενέργειας), η οποία δεν επέτρεψε στην ΑΗΚ να επενδύσει σε φωτοβολταϊκά στον βαθμό που θα το ήθελε. Ενδεικτικά, η ΑΗΚ, η οποία προμηθεύει πρακτικά όλους τους οικιστικούς πελάτες με ενέργεια, κατέχει μόνο το 5% της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος φωτοβολταϊκών πάρκων στην Κύπρο.

Στην πραγματικότητα, όμως, και η ΑΗΚ προσπάθησε (ως έναν βαθμό) να επενδύσει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) και η ΡΑΕΚ προσπάθησε να δράσει βάσει των εντολών και του ρόλου της, που είναι να δημιουργήσει συνθήκες ανταγωνιστικής αγοράς.

Άρα, αφού η πολιτική απόφαση για το ενεργειακό σύστημα στην Κύπρο ήταν ξεκάθαρα:

«Θέλουμε ελεύθερη αγορά ηλεκτρισμού»

και δεν ήταν ποτέ:

«Θέλουμε φτηνή και καθαρή ενέργεια για όλους»,

τότε γιατί περιμέναμε ότι το αποτέλεσμα που θα φέρει το άνοιγμα της αγοράς θα ήταν το δεύτερο και όχι το πρώτο;

Η Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, λοιπόν, μπορεί να αναδεικνύει σημαντικά λειτουργικά και διοικητικά θέματα για την ΑΗΚ, αλλά δεν μπορεί να επιρρίψει ευθύνες για το κόστος ενέργειας στον ένα ή τον άλλο οργανισμό, καθώς το σύστημα ενέργειας σήμερα λειτουργεί για τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε: την κερδοφορία των μεγάλων ιδιωτικών εταιρειών ενέργειας (και των κομμάτων που τις στηρίζουν).

Στην πραγματικότητα, τα διάφορα αφηγήματα που ακούμε κατά καιρούς για το κόστος της ενέργειας, όπως «το άνοιγμα της αγοράς θα οδηγήσει σε φτηνή ενέργεια» και «η έλευση του φυσικού αερίου θα οδηγήσει σε φτηνή ενέργεια», δεν στηρίζονται σε δεδομένα, αλλά χρησιμοποιούνται για να αποπροσανατολίσουν τους πολλούς ώστε να κερδοσκοπούν οι λίγοι.

Αυτό που θέλουμε να δούμε, αντί ενός ατελείωτου παιχνιδιού επίρριψης ευθυνών, είναι να μπει ως προτεραιότητα το δικαίωμα στην προσιτή και καθαρή ενέργεια και πάνω σε αυτό να κτιστούν όλες οι πολιτικές του κράτους. Αν ίσχυε αυτό, τότε οι ενεργειακές πολιτικές μας θα έμοιαζαν κάπως έτσι:

1. Στροφή σε 100% ΑΠΕ και αποθήκευση
2. Εγκατάλειψη των σχεδίων για φυσικό αέριο και χρήση των πόρων για προώθηση της ενεργειακής απόδοσης
3. Φορολόγηση υπερκερδών εταιρειών ΑΠΕ και υποχρέωση για εγκατάσταση αποθήκευσης
4. Απαγόρευση της αποκοπής ΑΠΕ για ιδιοκατανάλωση σε κατοικίες
5. Εκσυγχρονισμός του δικτύου μεταφοράς και διανομής
6. Προσανατολισμός στην ενεργειακή επάρκεια και όχι στην αύξηση του δυναμικού ως αυτοσκοπό